EU AI Act artikel 4: de AI-geletterdheidsplicht geldt al

Tussen alle AI-nieuwtjes door is er één regel die elke ondernemer met personeel zou moeten kennen: artikel 4 van de EU AI Act, de plicht tot AI-geletterdheid. Geen regel voor later, maar een regel die al geldt.

De feiten op een rij. Artikel 4 is van toepassing sinds 2 februari 2025. De kern: wie AI-systemen aanbiedt of gebruikt in zijn organisatie, moet zorgen dat de mensen die ermee werken voldoende AI-kennis hebben, passend bij hun rol en bij wat ze met AI doen. Het toezicht ligt bij nationale toezichthouders, en die gaan vanaf augustus 2026 actief toezien en handhaven. De verplichting bestaat dus al, de controle erop komt eraan.

Vooraf voor de duidelijkheid: dit is praktische duiding, geen juridisch advies. Voor de precieze toepassing op jouw situatie kun je terecht bij een jurist of bij de informatie van de Europese Commissie en de Nederlandse toezichthouder.

Geldt dit ook voor een klein bedrijf?

Ja. De verplichting geldt voor aanbieders én gebruikers van AI-systemen, en kent geen ondergrens voor bedrijfsgrootte. Gebruik jij of je team ChatGPT, Copilot of een andere AI-tool voor het werk? Dan raakt deze regel jou.

Het goede nieuws: de plicht is proportioneel bedoeld. Van een bakker met drie medewerkers die af en toe AI gebruikt voor een nieuwsbrief wordt iets anders verwacht dan van een bedrijf dat AI inzet bij personeelsbeslissingen. Wat “voldoende” is, hangt af van de context en het risico. Niemand vraagt van een klein bedrijf een opleidingsinstituut. Wel dat je er aantoonbaar over hebt nagedacht.

Wat betekent dit praktisch?

Voor een klein bedrijf komt het neer op drie dingen, en geen daarvan is ingewikkeld.

1. Weet wie AI gebruikt, en waarvoor. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk gebruikt de helft van de medewerkers allang AI-tools zonder dat het ooit besproken is. Maak een simpel overzicht: wie gebruikt welke tool, voor welk soort werk. Eén A4 is genoeg.

2. Zorg voor aantoonbare basiskennis. De mensen die met AI werken, moeten snappen wat het kan, wat het niet kan, en waar de risico’s zitten: verzonnen antwoorden, gevoelige gegevens, en de noodzaak om output te controleren. Dat kan met een korte interne sessie, een training of goede instructie. Leg vast dat het gebeurd is en wanneer. Aantoonbaar betekent niet meer dan: je kunt laten zien dat je het geregeld hebt.

3. Leg simpele afspraken vast. Welke tools gebruiken we wel en niet? Wat mag er nooit in een AI-tool (denk aan klantgegevens en vertrouwelijke informatie)? Wie controleert AI-output voordat die naar een klant gaat? Een paar heldere spelregels op papier, die iedereen kent. Geen dik beleidsdocument, wel een afspraak waar je elkaar aan kunt houden.

Zie het niet als corvee

De verleiding is om dit te behandelen als verplicht nummer: snel iets regelen, vinkje zetten, door. Zonde. Want deze drie stappen zijn precies wat een bedrijf sowieso nodig heeft om AI zinnig te gebruiken.

Een team dat weet wat AI wel en niet kan, haalt er meer uit en maakt minder brokken. Afspraken over wat er wel en niet in een chatbot mag, voorkomen datalekken die je veel meer kosten dan een middag opletten. Veilig AI-gebruik is geen aparte compliance-oefening, het hoort gewoon bij het werk. De wet vraagt nu wat verstandige bedrijven toch al deden.

Een rustige eerste stap

Begin met de vraag: wie in mijn bedrijf gebruikt nu eigenlijk AI, en waarvoor? Alleen dat antwoord al geeft richting.

Wil je weten hoe jouw eigen AI-basiskennis ervoor staat? De gratis AI-Geletterdheid Zelfscan geeft je in een paar minuten een eerlijk beeld. En als je hulp wilt bij het vastleggen van werkbare afspraken voor je team: plan gerust een kennismaking.